Je krijgt een rekening van het ziekenhuis of de apotheek en vraagt je af of dit onder je eigen risico valt. Herkenbaar. In dit artikel leg ik je helder uit wat het eigen risico precies is, wanneer je het wel en niet betaalt en hoe uitzonderingen werken. Je leest ook hoe het zit met kinderen, DBC trajecten die over de jaargrens heen lopen, het verschil met een eigen bijdrage en of vrijwillig verhogen slim is. Zo weet je precies waar je aan toe bent en voorkom je verrassingen.
Wat is het eigen risico en voor wie geldt het
Het eigen risico is het bedrag dat je als verzekerde van 18 jaar en ouder eerst zelf betaalt voor zorg uit het basispakket. In 2025 is het verplicht eigen risico € 385 per persoon. Gebruik je geen zorg die onder het eigen risico valt, dan betaal je niets. De teller gaat ieder kalenderjaar opnieuw naar nul. De overheid stelt de hoogte vast en sommige zorgverzekeraars bieden daarnaast een vrijwillig eigen risico aan om je premie te verlagen.
Wat valt onder het eigen risico
Grofweg betaal je eigen risico voor de meeste zorg die uit de basisverzekering wordt vergoed en die niet expliciet is uitgezonderd. Denk aan zorg in het ziekenhuis zoals onderzoeken, dagbehandelingen en opnames. Ook specialistische consulten, veel laboratoriumonderzoeken op voorschrift, ambulancevervoer, geestelijke gezondheidszorg en medicijnen die niet als voorkeursmiddel zijn aangewezen, vallen er doorgaans onder. Paramedische zorg die vanuit het basispakket wordt vergoed, zoals bepaalde fysiotherapie bij een chronische indicatie of logopedie, telt ook mee. Hulpmiddelen die je in eigendom krijgt, bijvoorbeeld een hoortoestel of krukken, rekenen meestal mee voor het eigen risico.
Let op dat apotheekkosten vaak worden verrekend met je eigen risico. Bij voorkeursgeneesmiddelen kan het medicijn zelf buiten het eigen risico vallen, terwijl de terhandstellingskosten wel meetellen. Controleer dit in je polis.
Wat valt niet onder het eigen risico
Een aantal zorgvormen is wettelijk uitgezonderd. Voor een bezoek aan de huisarts en de huisartsenpost betaal je geen eigen risico. Dat geldt ook voor verloskundige zorg en kraamzorg, al kan hier een eigen bijdrage gelden. Verder zijn zorg voor kinderen onder de 18 jaar, nacontroles en reiskosten bij orgaandonatie, de gecombineerde leefstijlinterventie en veel preventieve programma’s uitgesloten. Voor bepaalde chronische aandoeningen, zoals diabetes type 2 en COPD, is er ketenzorg. Deze geïntegreerde aanpak via de huisarts valt niet onder het eigen risico.
Daarnaast zijn wijkverpleging en hulpmiddelen die je in bruikleen krijgt meestal uitgezonderd. Ook vaccinaties en bevolkingsonderzoeken kunnen buiten het eigen risico vallen. Sommige verzekeraars sluiten daarnaast specifieke zorgprogramma’s of voorkeursmedicijnen uit van het eigen risico. Dit staat in de polisvoorwaarden.
Eigen risico en eigen bijdrage: het verschil
Het eigen risico is een jaarlijks drempelbedrag dat je eerst zelf betaalt voor zorg uit het basispakket. De eigen bijdrage is iets anders: dat is een wettelijk of polisafhankelijk deel van de kosten dat je altijd zelf betaalt voor specifieke zorg of hulpmiddelen, zoals een hoortoestel of orthopedische schoenen. Als beide tegelijk gelden, wordt eerst de eigen bijdrage verrekend. Het resterende bedrag valt vervolgens onder je eigen risico. Pas daarna komt de vergoeding van de verzekeraar in beeld.
Zo werkt het in de praktijk
Voorbeeld 1
Je breekt je pols, gaat naar de spoedeisende hulp en krijgt gips. De ziekenhuisrekening is € 295. Je verzekeraar verrekent dit met je eigen risico. Je hebt dan voor dat jaar € 295 van de € 385 gebruikt. Kom je dat jaar later terug voor controle van € 120, dan wordt nog € 90 met je eigen risico verrekend en de resterende € 30 door de verzekeraar betaald.
Voorbeeld 2
Je krijgt medicijnen van € 60 en een onderzoek in het ziekenhuis van € 220. Samen € 280. Je betaalt dat volledig uit je eigen risico. Er blijft dan € 105 eigen risico over. Ga je later voor een ingreep van € 170, dan betaal je € 105 zelf en de verzekeraar vergoedt € 65.
DBC en over de jaargrens
Ziekenhuizen werken met DBC’s, diagnose behandeltrajecten. De startdatum van de DBC bepaalt met welk kalenderjaar het eigen risico wordt verrekend. Start de DBC in 2025, dan raakt het eigen risico 2025. Duurt het traject voort en wordt er later een vervolgtraject geopend, dan geldt de startdatum van die vervolg DBC opnieuw voor het bijbehorende kalenderjaar. Daardoor kan dezelfde aandoening in twee jaren eigen risico kosten. Krijg je laat in het jaar een verwijzing, dan is het verstandig te vragen wanneer de DBC opent.
Word je 18 jaar in dit kalenderjaar
Vanaf de eerste dag van de maand na je achttiende verjaardag geldt het verplicht eigen risico. Je betaalt dan een tijdsevenredig deel voor de resterende maanden. Word je bijvoorbeeld op 4 juni 18, dan geldt het eigen risico vanaf 1 juli. Het maximum dat je in dat jaar nog aan verplicht eigen risico betaalt is dan de helft van € 385, dus € 192,50.
Vrijwillig eigen risico: voordelen en aandachtspunten
Je kunt het verplicht eigen risico vrijwillig verhogen met € 100 tot maximaal € 500. In ruil daarvoor daalt je premie. Dat kan voordelig zijn als je doorgaans weinig zorg nodig hebt en een financiële buffer hebt. Realiseer je wel dat je dan eerst een groter bedrag zelf betaalt voordat de verzekeraar vergoedt. Verwacht je zorg of heb je beperkte ruimte, kies dan liever geen hoger vrijwillig risico. Aanpassen kan jaarlijks in de overstapperiode.
Betalen en spreiden van je eigen risico
Je verzekeraar verrekent het eigen risico automatisch wanneer de declaratie binnenkomt. Declareert een zorgverlener rechtstreeks, dan betaalt de verzekeraar de rekening en ontvang jij een nota voor het eigen risico. Het kan even duren voordat die nota komt, bijvoorbeeld als een DBC nog open staat. Bij vrijwel alle verzekeraars kun je het eigen risico vooraf of in termijnen betalen. Maak daar gebruik van als je onverwachte pieken wilt voorkomen.
Praktische tips uit ervaring
Controleer bij verwijzingen of onderzoeken of deze onder het basispakket vallen en of er uitzonderingen gelden. Vraag je ziekenhuis om de vermoedelijke startdatum van de DBC en noteer die. Kijk in je polis of je verzekeraar voorkeursgeneesmiddelen of bepaalde programma’s buiten het eigen risico houdt. Wil je breder leren kijken naar wat goede zorg is en welke polis daarbij past, lees dan meer over zorg in natura en wat we verstaan onder kwaliteit van zorg. Dat helpt je om bewuste keuzes te maken en onnodige kosten te vermijden.
Conclusie
Het eigen risico geldt voor de meeste zorg uit het basispakket, met duidelijke uitzonderingen zoals huisartsenzorg, zorg voor kinderen en ketenzorg bij enkele chronische aandoeningen. In 2025 gaat het om € 385 per persoon en per jaar. Begrijp je het verschil met een eigen bijdrage, let je op DBC startdata en weet je hoe en wanneer je kunt spreiden, dan voorkom je verrassingen. Twijfel je of iets onder het eigen risico valt, bekijk je polis of neem contact op met je verzekeraar.
Veelgestelde vragen
Wanneer betaal ik het eigen risico en hoe hoog is het in 2025
Je betaalt eigen risico zodra je gebruikmaakt van zorg uit het basispakket waarvoor het eigen risico geldt. In 2025 is het verplicht eigen risico € 385 per persoon. De teller loopt per kalenderjaar. Heb je het bedrag bereikt, dan vergoedt je verzekeraar de resterende kosten volgens de polisvoorwaarden.
Wat valt onder eigen risico zorg en wat niet
Onder het eigen risico vallen meestal ziekenhuiszorg, specialistische zorg, veel laboratoriumonderzoeken, GGZ, medicijnen zonder voorkeursstatus, bepaalde paramedische zorg en hulpmiddelen in eigendom. Niet eronder vallen onder meer huisarts en huisartsenpost, verloskundige zorg, zorg voor kinderen, ketenzorg bij enkele chronische aandoeningen, wijkverpleging, GLI en vaak vaccinaties of bevolkingsonderzoeken.
Mijn behandeling loopt over twee jaren. Moet ik dan twee keer eigen risico betalen
Dat kan. Ziekenhuizen werken met DBC trajecten. De startdatum van een DBC of vervolg DBC bepaalt in welk kalenderjaar het eigen risico wordt aangesproken. Start een vervolgtraject in het nieuwe jaar, dan valt dat onder het eigen risico van dat jaar. Vraag je ziekenhuis of verzekeraar om de data als je duidelijkheid wilt.
Wat is het verschil tussen eigen risico en eigen bijdrage
Het eigen risico is een jaarlijks drempelbedrag voor bijna alle zorg uit het basispakket. De eigen bijdrage is een apart, vaak wettelijk bepaald deel dat je zelf betaalt voor specifieke zorg of hulpmiddelen. Als beide gelden, wordt eerst de eigen bijdrage verrekend en daarna het eigen risico. Het restant vergoedt de verzekeraar volgens je polis.
Kan ik het eigen risico gespreid betalen en is vrijwillig verhogen verstandig
Bij de meeste verzekeraars kun je het eigen risico vooraf of in maandtermijnen betalen. Dat voorkomt piekuitgaven. Vrijwillig verhogen kan premie schelen, maar vergroot je risico op hoge kosten bij pech. Kies dit alleen als je weinig zorg verwacht en een buffer hebt. Aanpassen kan tijdens de jaarlijkse overstapperiode.
